تبلیغات
مقاله علمی - شترهای دوكوهانه در ایران

مقاله علمی

یکشنبه 25 دی 1390

شترهای دوكوهانه در ایران

نویسنده: ادمین 1   

شترهای دوكوهانه در ایران



كمبود مواد غذائی یكی از بزرگترین مسائل و مشكلات جهان امروز محسوب شده كه در حال حاضر بشر از آن رنج می برد. كشور ما همچون بسیاری ازكشورهای جهان سوم علی رغم داشتن امكانات بالقوه منابع طبیعی تجدید شونده هنوز به حد خودكفائی در تولید مواد غذائی در حد استانداردهای بین المللی نرسیده است .

مقدمه :

كمبود مواد غذائی یكی از بزرگترین مسائل و مشكلات جهان امروز محسوب شده كه در حال حاضر بشر از آن رنج می برد. كشور ما همچون بسیاری از كشورهای جهان سوم علی رغم داشتن امكانات بالقوه منابع طبیعی تجدید شونده هنوز به حد خودكفائی در تولید مواد غذائی در حد استانداردهای بین المللی نرسیده است . البته روشن است كه تولید مواد غذائی ( گیاهی و دامی ) خصوصاً در نواحی گرم و خشك ایران امری دشوار است لذا در این شرایط راه فایق آمدن بر این مشكلات و رسیدن به خودكفائی غذائی استفاده بهینه از امكانات خدادادی موجود می باشد . شناخت مراتع طبیعی كشور و انتخاب دام مناسب برای چرا در چنین مراتعی می تواند یك راه مهم استفاده بهینه از امكانات موجود كشور باشد .

كشور ما دارای 90 میلیون هكتار زمین مرتعی می باشد كه از نظر پوشش گیاهی 3/9 درصد آن دارای وضعیت خوب ، 3/37 درصد آن دارای وضعیت متوسط و 4/43 درصد آن دارای وضعیت فقیر می باشد.
درمراتع فقر بیشتر گیاهان شورپسند و خاردار مثل خار شتر ، علف شور، تاغ، اسكمبیل، قیچ، گز و درمنه می روید .
طبق گزارشات بین المللی و تجربیات كارشناسی كشور ، شتر مهم ترین دامی است كه می تواند در چنین مراتعی (مراتع فقیر) توان زیست و تولید داشته و با توجه به عادات چرایی خود باعث حفظ و احیا این مراتع گردد. زیرا شتر قادر است از انواع خاص گیاهان مرتعی به میزانی استفاده نماید كه سایر دامها قادر به استفاده از آن نمی باشند .
علاوه بر برتری شتر به شرایط سخت محیطی نسبت به سایر دامها، این دام قادر است در شرایط تغذیه دستی نیز با دام های پر تولید هم وزن ( مانند گاو ) رقابت كرده و افزایش وزن روزانه بالائی داشته باشد. مزیت دیگر شتر این است كه مواد خوراكی را با قابلیت هضم و بازده بالائی نسبت به گاو، گوسفند و بز استفاده می نماید. در ضمن شتر در مقایسه با گوسفند و بز مقدار ماده خشك كمتری نسبت به وزن متابولیكی خود مصرف می كند.
پرورش شتر در گذشته در مناطق مختلف كشور از دیرباز وجود داشته و مردم كشورمان بویژه ساكنین مناطق بیابانی و نیمه بیابانی كشور به جهت امكانات اقلیمی و شرایط جغرافیائی و بافت فرهنگی روستاها به پرورش شتر اشتغال داشته و البته بیشتر از شتر در جهت حمل كالا و ایاب و ذهاب استفاده می نموده اند .
در شرایط امروزی باتوجه به از بین رفتن نقش شتر در حمل بار و جایگزینی وسایل نقلیه موتوری به جای آن می بایست پرورش شتر را در جهت استفاده از تولیدات پروتئینی آن ( گوشت، شیر و ...) رواج داد تا بتوان علاوه بر عهده گرفتن سهمی از تولید گوشت مصرفی كشور ذخیره ای مطمئن از نظم تأمین گوشت برای كشور در مواقع بروز قحطی ها و خشكسالی ها باشد .
در دنیا سه گونه شتر به نام شترهای یك كوهانه، د.كوهانه و بی كوهانه وجود دارد كه دوگونه آن ، یعنی یك كوهانه و دوكوهانه درایران پرورش می یابد . مقاله حاضر به بررسی وضعیت شتر دوكوهانه در ایران می پردازد .

تاریخچه

دانشمندان معتقدند كه برخلاف شتر یك كوهانه كه درجنوب عربستان اهلی شده است شتر دوكوهانه توسط عشایر كوچ نشین آسیای مركزی ،‌مغولستان و شمال چین اهلی شده اند و این كوچ نشینان شتر دوكوهانه را به منظور حمل و نقل و كارهای سخت اهلی كرده اند بعدها بر اثر پیشرفت تمدن و به وجود آمدن روستاها و دهكده ها و استقرار عشایر كوچ رو، از شتر دوكوهانه برای شخم زنی و لشكركشی و استفاده از پشم و گوشت و پوست نیز استفاده شده است.
تاریخچه پرورش شتر دوكوهانه در چین به قرن ها قبل از میلاد باز می گردد و سلسله های مختلف پادشاهی چین از این حیوان برای مقاصد گوناگون استفاده می كرده اند.
تاریخچه حضور شتر دوكوهانه درایران روشن نیست ، هرچند كه دركتاب اوستا كتاب مقدس زرتشتیان كه بین سالهای 530 تا 570 پیش از میلاد نوشته شده است اشاره ای فراوان به شتر شده است اما مشخص نیست كه منظور از شتر كدام گونه آن است . برخی معتقدند كه منظور از شتر در اوستا شتر دوكوهانه بوده است و شتر یك كوهانه سال ها بعد و همزمان با فتوحات ایرانیان در بین النهرین، فلسطین و مصر به ایران وارد شده است . این فرضیه مبتنی بر نقش هایی است كه بر روی دیوارهای تخت جمشید ، كه در فاصله زمانی بین قرن 6 یا 7 پیش از میلاد ساخته شده می باشد .
روشن است كه شتر دوكوهانه در این زمان ،یعنی 500 سال قبل از میلاد ، در غرب آسیای مركزی پراكنده بوده است. اما استفاده از آن با افزایش تعداد شتر یك كوهانه رو به كاهش گذارده است در جاده ابریشم كه نقش بسیار مهمی را در تجارت دنیای قدیم بازی می كرد ، از شتر دوكوهانه جهت حمل و نقل ابریشم و سایر محصولات تجاری استفاده می شد . استفاده وسیع از شتر یك كوهانه برای مقاصد عمومی ، ‌باركشی ومیزان تولید سریع گوشت و شیر منجر به عقب نشینی تدریجی شتر دوكوهانه به طرف مناطق شمالی وكشورهائی نظیر قزاقستان ازبكستان مغولستان وغیره گردید جایی كه شرایط آب و هوایی و دیگر شرایط اقلیمی برای شتر یك كوهانه بسیار دشوار بوده و ناچار بوده اند كه از شتر دوكوهانه استفاده كنند. زیرا شترهای دوكوهانه دارای سم های مقاومی برای راه رفتن در زمین های سنگلاخی بوده اند و همچنین به علت پشم وكرك زیادی كه در بدن داشته اند در هوای سرد و باد و طوفان هایی كه معمولاً در مناطق سرد و خشك مغولستان و دامنه كوه های هیمالیا وجود داشته حفاظت می شده اند و بنابر این احتمال می رود نسل شترهای دوكوهانه موجود درایران از نسل شترهای ترددی فوق باشد. تعداد فعلی شترهای دوكوهانه در جهان حدود 2 میلیون نفر می باشند كه در كشورهای چین ، مغولستان و افغانستان و آسیای مركزی و به میزان كمتر در ایران و تركیه و آذربایجان پراكنده اند .
تعداد شترهای دوكوهانه در ایران كمتر از یكصد نفر برآورد گردیده است كه در مناطق شمال غربی و شرق كشور ( استان اردبیل و گلستان) زیست می كنند كه به علت عدم حمایت در تأمین آب و نهاده های دامی ( علوفه و ... ) و اعتبارات بانكی شترداران در حال انقراض جدی می باشند.

خصوصیات نژادهای شتر دوكوهانه :

شترهای دوكوهانه دارای استخوان های بزرگ و قوی، پاهای نسبتاً كوتاه، كوهان گرد ، لب های بزرگ، پوشش پشمی ضخیم، كف پاهای بزرگ و مسطح می باشند . میانگین محصول پشم وكرك آن ها سالیانه پنج كیلوگرم و در حیوانات نر بالغ ، بیش از هشت كیلوگرم و در نرهای اخته شده به ده كیلوگرم می رسد . رنگ شترهای دوكوهانه، اغلب قهوه ای تیره بوده و وزن زنده آن ها به 750 تا 850 كیلوگرم می رسد كه درنتیجه وزن لاشه آنها 375 تا 425 كیلوگرم می باشد . دوره شیردهی آن ها 160 روز بوده و در یك دوره شیردهی 700 تا 800 لیتر شیر تولید می كنند كه از این مقدار 300 لیتر برای مصرف انسان و بقیه به خوراك دیلاق ها می رسد. شیر آن ها از لحاظ ویتامین C خیلی غنی بوده و می توان از آن به راحتی فرآورده های لبنی تهیه نمود كه این امر در شترهای یك كوهانه نیاز به افزودن بعضی مواد از جمله كلرید كلسیم دارد. بلوغ آن ها در چهارسالگی بوده و جفتگیری آنها فصلی می باشند. دوره آبستنی آن ها 13 ماه طول می كشد. به ازای هر 16 تا 25 نفر شتر ماده دوكوهانه، یك نفر شتر نر دوكوهانه بسته به توان شتر نر و تغذیه آن جهت جفتگیری نیاز می باشد. میانگین وزن دیلاق های آنها در بدو تولد به 35 كیلوگرم می رسد.هر نفر شتر دوكوهانه روزانه در حدود 14 كیلوگرم ماده خشك مصرف می كند. شتر ماده دوكوهانه روزانه در فصل تابستان 35 تا 40 لیتر و در فصل زمستان 20 تا 25 لیتر و شتر نر دوكوهانه در فصل تابستان 40 تا 55 لیتر و در فصل زمستان 20 تا 35 لیتر آب می آشامد .
شتر دوكوهانه باتوجه به ساختمان بدنی خاص خود به شرایط آب و هوای سرد خشك تطابق یافته است و قادر است در راه های كوهستانی و پربرف رفت و آمد نماید. شتر دوكوهانه می تواند در تابستان تا درجه حرارت 30 درجه سانتی گراد و در زمستان تا درجه حرارت 30ـ درجه سانتی گراد را به خوبی تحمل نماید. متوسط باری را كه شتر دوكوهانه می تواند حمل نماید 100 تا 150 كیلوگرم می باشد كه این موضوع مستقیماً با وضع جسمانی و مسافتی را كه باید طی نماید بستگی دارد و در مسافت های كوتاه (15ـ5 كیلومتر) می توان مقدار بار را تا 250 و حتی 300 كیلوگرم افزایش داد .
Konrashov (1958) اندازه های متوسط بدن شتر دوكوهانه در چین را بدین شرح گزارش نموده است :
ارتفاع شتر تا بین دوكوهان در شتر در شتر ماده 180 سانتی متر و در شتر نر 185 سانتی متر و طول بدن در شتر ماده 163 سانتی متر و در شتر نر 168 سانتی متر می باشد .
 بلندی شترهای دوكوهانه مغولستان بین 180 تا 200 سانتی متر و وزن متوسط زنده آنها 460 كیلوگرم است. قطر كوهان ها بین 35 تا 40 سانتی متر است كه درشترهای فربه دوكوهان مجموعاً بیش از 100 كیلوگرم چربی دارند . شترهای مغولستان سری كوچك، سینه ای پهن و پاهایی تقریباً مستقیم دارند .
بعضی از عشایر ایران شترهای دوكوهانه نر را با شترهای ماده یك كوهانه تلاقی می دهند كه شترهای دورگ حاصله در نسل اول یك كوهانه بوده و كوهان آن كشیده تر از كوهان شترهای یك كوهانه می باشد و در مجموع خوش اندام و دارای سركوچك،‌گردن كلفت و كشیده ، دم كوتاه، پشم بلند و مجعد روی پیشانی، پس سر و زیر چانه بوده و یكی از خصوصیات مشخص آنها در نسل اول این است كه همیشه سنگین تر از پدر و مادر خود بوده و وزن آنها به نهصد تا نهصد و پنجاه كیلوگرم می رسد  و دارای ظرفیت انجام كارهای سخت تری نسبت به شتر دوكوهانه می باشد .
عشایر كشورمان از این دورگ ها جهت حمل بار بیشتر وعبور از مناطق صعب العبور كه شتر دوكوهانه قادر به رفتن از آنجا نمی باشد استفاده می كنند. البته این تلاقی بین اولاد نسل اول به بعد به لحاظ ضعیف و غیرطبیعی بودن و مرگ و میر زیاد نتاج آنها توصیه نمی شود .
به نظر می رسد كه در شرایط فعلی به علت قلت جمعیت آنها، وجود همخونی باعث خواهد گردید كه انقراض نسل این نوع شتر شدیدتر گردد كه راه از بین بردن آن وارد نمودن خون جدید در گله می باشد. بنا به تجربه شترداران یكی از راه های تكثیر شترهای دوكوهانه در كشور وارد نمودن خون جدید در گله، انجام تلاقی تدریجی بین دورگ های حاصله از تلاقی شتر نر دوكوهانه با ماده یك كوهانه وشتر ماده یك كوهانه با شتر نر دو كوهانه در طی سه نسل می باشد كه نتایج حاصله در تلاقی تدریجی در نسل سوم (F3) ، شتر دوكوهانه با درجه خلوص خونی 94 درصد می باشد .
به هرحال باتوجه به از بین رفتن نقش تدریجی شتر در حمل بار عشایر كه وسایل نقلیه موتوری جایگزین آن می گردد باید به دنبال نقش دیگری برای حیوان گشت كه باتوجه به استعداد خوب تولید گوشت در این نوع شترها و شترهای دو رگ ، می توان به تدریج شترداران فعلی آن مناطق را به سمت تكثیر و پرورش و نگهداری گله های مادری شتر دوكوهانه و یا گله مخلوط دوكوهانه و یك كوهانه و همچنین نگهداری توأم چند نفر شتر دوكوهانه همراه با گله های گوسفندی با رعایت ظرفیت مراتع سوق داد كه باتوجه به وجود مراتع مختص چرای حیوان در مناطق و زیست این دام همچنین باتوجه به نقش مثبت این دام در خوردن علوفه های خاردار و دارای تیغ كه فرصت مناسب جهت تكثیر گیاهان خوش خوراك به مراتع می دهد.
باتوجه به سیاست های كلان دولت درامر خودكفائی گوشت و افزایش استقبال تدریجی مردم از مصرف گوشت شتر و همچنین ضرورت حفظ ذخایر ژنتیكی، جا دارد كه دولت با خدمات رسانی بیشتر به شترداران از قبیل : تأمین آب شرب بهداشتی گله های شتر، تأمین علوفه مورد نیاز در مواقع خشكسالی ، وام بانكی مورد نیاز شتر داران و واگذاری مراتع به شترداران و ایجاد ایستگاه حفاظت ژنتیكی شتر دوكوهانه و تكثیر و پرورش آن در زیستگاه ها وسایر اقدامات مشابه ،این دام را از خطر انقراض نجات دهد .
منتشر شده توسط مهندس عقیل علیدوستی

cialis
جمعه 16 آذر 1397 06:37 ق.ظ

Kudos. Plenty of posts!

we choice cialis pfizer india cialis 30 day sample cialis prezzo di mercato cialis super acti compare prices cialis uk brand cialis nl precios de cialis generico we recommend cialis info cialis prezzo di mercato cialis italia gratis
Cialis generic
پنجشنبه 15 آذر 1397 11:27 ق.ظ

Amazing info. Appreciate it!
if a woman takes a mans cialis cialis generic tadalafil buy cialis therapie cialis for sale south africa american pharmacy cialis il cialis quanto costa cialis 5mg how does cialis work cialis generic tadalafil buy cialis sicuro in linea
Buy cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 03:19 ب.ظ

You said it nicely..
generico cialis mexico prix cialis once a da where cheapest cialis brand cialis generic link for you cialis price cialis e hiv cialis daily new zealand cialis with 2 days delivery acheter cialis meilleur pri prix de cialis
Cialis canada
چهارشنبه 14 آذر 1397 03:26 ق.ظ

Amazing stuff. Appreciate it!
trusted tabled cialis softabs how does cialis work wow cialis 20 cialis super kamagra order cialis from india non 5 mg cialis generici cialis pills click now cialis from canada cialis generique 5 mg cialis daily reviews
Cialis generic
سه شنبه 13 آذر 1397 04:20 ب.ظ

You have made your point!
generic cialis tadalafil cialis 20 mg acquistare cialis internet effetti del cialis venta cialis en espaa cialis efficacit cialis e hiv generic cialis 20mg tablets cialis great britain the best choice cialis woman
buy cialis no rx
سه شنبه 13 آذر 1397 04:59 ق.ظ

You reported this very well!
cialis farmacias guadalajara buy cialis online nz cialis coupon cialis 20 mg cost tadalafilo precios cialis peru buy cheap cialis in uk cialis in sconto achat cialis en itali cialis price thailand
Cialis canada
دوشنبه 12 آذر 1397 04:42 ق.ظ

Thanks, Numerous posts!

when will generic cialis be available acquisto online cialis cilas cialis usa cost we recommend cialis best buy cialis bula cialis rezeptfrei online prescriptions cialis female cialis no prescription india cialis 100mg cost
Generic cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 04:17 ب.ظ

Great data, Many thanks!
free generic cialis cialis generique low cost cialis 20mg where cheapest cialis cialis ahumada cialis 50 mg soft tab price cialis per pill cialis 5 mg only best offers 100mg cialis cialis 50 mg soft tab
Buy generic cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 04:20 ق.ظ

Thanks, Numerous information.

buy cialis online cheapest we choice cialis uk prices on cialis 10 mg cialis tablets australia cialis super kamagra if a woman takes a mans cialis cialis 20 mg best price cialis cuantos mg hay cialis 5mg cialis generic availability
Online cialis
شنبه 10 آذر 1397 04:53 ب.ظ

You actually mentioned this very well.
bulk cialis canada discount drugs cialis cialis online holland cost of cialis per pill cialis bula cialis rckenschmerzen generic cialis 20mg tablets cialis australia org cialis pills price each pastillas cialis y alcoho
Cialis pills
شنبه 10 آذر 1397 03:57 ق.ظ

Nicely put. Appreciate it.
side effects of cialis cialis for sale south africa 5 mg cialis coupon printable only best offers 100mg cialis look here cialis order on line american pharmacy cialis cialis coupons printable buy original cialis acheter cialis kamagra viagra or cialis
Cialis online
جمعه 9 آذر 1397 04:41 ب.ظ

Nicely put. Thanks!
cialis super kamagra generic cialis at walmart cialis australia org cialis pills price each cialis online deutschland cialis canada on line precios de cialis generico canada discount drugs cialis cialis free trial cialis flussig
Cialis canada
جمعه 9 آذر 1397 04:55 ق.ظ

Info well considered!!
how much does a cialis cost cialis kaufen wo we choice cialis uk only here cialis pills cialis vs viagra cialis 5 mg scheda tecnica cialis pills price each cialis with 2 days delivery miglior cialis generico cialis australian price
Cialis canada
پنجشنبه 8 آذر 1397 05:33 ب.ظ

Amazing loads of wonderful material.
we recommend cialis info cialis 20 mg effectiveness achat cialis en europe cialis 100mg suppliers precios cialis peru cheap cialis cialis pills does cialis cause gout cialis 200 dollar savings card we choice cialis pfizer india
buy cialis online
پنجشنبه 8 آذر 1397 05:40 ق.ظ

Whoa a lot of valuable info!
we recommend cheapest cialis american pharmacy cialis what is cialis generic cialis pill online buy generic cialis prix de cialis buy cialis sample pack buy brand cialis cheap rx cialis para comprar comprar cialis navarr
buy cialis us pharmacy
چهارشنبه 7 آذر 1397 04:54 ب.ظ

Terrific information, Thanks a lot.
buy cialis cheap 10 mg cialis 30 day sample cialis online napol cialis farmacias guadalajara chinese cialis 50 mg cialis lilly tadalafi preis cialis 20mg schweiz where cheapest cialis how much does a cialis cost import cialis
buy cheap cialis coupon
چهارشنبه 7 آذر 1397 05:05 ق.ظ

You expressed that effectively!
achat cialis en europe pastillas cialis y alcoho cialis free trial viagra vs cialis cialis 5mg billiger cialis daily reviews trusted tabled cialis softabs generic cialis pill online look here cialis cheap canada cialis taglich
levitra online
جمعه 20 مهر 1397 07:27 ق.ظ

Many thanks! A good amount of content.

levitra without a doctor prescription levitra prices levitra online levitra 10 mg kopen buy levitra generic buy levitra levitra 20 mg bayer prezzo generic levitra levitra levitra online
buy cialis online safely
سه شنبه 10 مهر 1397 06:28 ب.ظ

Valuable advice. Regards!
cialis pills boards when will generic cialis be available generic for cialis we choice cialis pfizer india safe dosage for cialis cialis 5 mg para diabeticos cuanto cuesta cialis yaho cialis herbs cialis coupon ou trouver cialis sur le net
buy generic cialis
یکشنبه 8 مهر 1397 12:08 ب.ظ

Very good data. Thanks a lot!
only best offers cialis use cialis professional from usa cialis 20 mg cut in half canadian cialis cialis 5 mg para diabeticos cialis herbs cialis dosage amounts cialis super kamagra link for you cialis price cialis 5 mg effetti collateral
canadian pharcharmy online
یکشنبه 1 مهر 1397 12:59 ق.ظ

You've made your point!
canadian medications 247 canada drugs canadian pharmaceuticals stocks canadian pharmacy no prescription canada online pharmacies legitimate drugs for sale deep web aarp recommended canadian pharmacies online canadian pharmacy canadian pharmacies without an rx online pharmacy
viagravipsale.com
سه شنبه 27 شهریور 1397 10:20 ب.ظ

Amazing many of amazing information.
wow look it cialis mexico buy name brand cialis on line estudios de cialis genricos we choice cialis uk cialis 5 mg cialis for daily use generico cialis mexico cheap cialis cialis 20 mg effectiveness cialis super kamagra
http://cialisvbuy.com/
پنجشنبه 15 شهریور 1397 01:56 ب.ظ

Regards, Wonderful information.
we like it cialis soft gel cialis 5 mg funziona cialis 5mg order generic cialis online wow look it cialis mexico cialis tadalafil online cialis 5 mg funziona cialis taglich only here cialis pills cialis patent expiration
canada pharmacy online
چهارشنبه 14 شهریور 1397 04:49 ق.ظ

Cheers, I enjoy this!
legitimate canadian mail order pharmacies online canadian discount pharmacies canadian mail order pharmacies canadian cialis pharmacy canada online pharmacies for men canadian medications, liraglutide pharmacy canada 24 pharmacy times canadian pharmacy viagra brand
viagra prices
سه شنبه 13 شهریور 1397 09:00 ق.ظ

Terrific material. Regards.
sildenafil to buy buy viagra now buy viagra pills online sildenafil uk where to purchase viagra online viagra online without can you actually buy viagra online where can i order viagra online viagra for sale online viagra side effects
http://cialisvu.com/
دوشنبه 12 شهریور 1397 07:28 ق.ظ

You expressed it very well!
fast cialis online buy cheap cialis in uk cialis prices cialis uk cialis tablets australia dose size of cialis look here cialis order on line cialis rezeptfrei sterreich prix de cialis cialis cipla best buy
http://viagraessale.com/
یکشنبه 11 شهریور 1397 04:35 ب.ظ

You have made your position extremely nicely!.
safe dosage for cialis cialis 10 doctissimo cialis dosage amounts cialis 30 day sample cialis baratos compran uk cialis bula cialis tablets australia cialis generico postepay cialis taglich purchasing cialis on the internet
Generic viagra
سه شنبه 23 مرداد 1397 05:42 ق.ظ

Thanks a lot, Valuable stuff!
can you buy viagra at cvs ordering viagra how can i buy viagra without seeing a doctor order viagra without prescription can you really buy viagra online how to buy viagra without a prescription viagra uk price online pharmacy sildenafil or viagra uk viagra
babecolate.com/buy-some-cialis.html
دوشنبه 22 مرداد 1397 09:26 ب.ظ

Great info. Many thanks.
40 mg cialis what if i take cialis dosage cialis 5mg billiger generic cialis in vietnam sialis price cialis per pill cialis 5 mg para diabeticos brand cialis generic purchasing cialis on the internet tarif cialis france
Cialis prices
جمعه 7 اردیبهشت 1397 11:09 ب.ظ

With thanks, Quite a lot of material!

enter site natural cialis free generic cialis cialis generico milano cialis canada acheter cialis meilleur pri miglior cialis generico callus tadalafil 10 mg cialis et insomni wow look it cialis mexico
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30

آمار وبلاگ

  • کل بازدید : 154086
  • بازدید امروز :1160
  • بازدید دیروز : 2659
  • بازدید این ماه : 23048
  • بازدید ماه قبل : 34589
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :